HÀNH HƯƠNG NĂM THÁNH SANTIAGO DE COMPOSTELA 2004

Tứ Linh

(Kỳ 2 & kết thúc)

Ðền thờ Santiago de Compostela

Sá ng Chúa nhật 6/6, lúc mới 7 giờ rưỡi sáng, bầu trời còn âm u, đoàn hành hương 30 người chúng tôi được xe buýt đưa từ khách sạn ở gần đó vào Ðền thờ Santiago de Compostela. Thật ra, xe chỉ đưa chúng tôi đến bãi đậu xe mang tên Giáo Hoàng Gioan XXIII để rồi sau đó chúng tôi phải đi bộ khoảng 1 km, qua các lối đi hẹp của những dãy phố cổ được xây từ thời Trung Cổ (từ thế kỷ 9 đến thế kỷ15) để đến Ðền thờ.

Sau khi tham dự Thánh lễ do hai Cha Vũ Minh Nghiễm, nguyên Chủ nhiệm Nguyệt san Ðức Mẹ HCG, và Cha Nguyễn Tất Hải, đương kim Chủ bút, cử hành ở trong một nguyện đường nhỏ trong Ðền thờ, chúng tôi ra ngoài để được một anh người Tây Ban Nha hướng dẫn bằng tiếng Anh. Vừa lắng tai nghe, vừa nhìn quang cảnh, tôi mới thấy được vẻ đẹp của Ðền thờ cổ kính và to lớn này.

Về lịch sử của đền thờ, khởi đầu Vua Alfonso II đã cho xây một nhà thờ đầu tiên kính Thánh Giacôbê vào năm 834 sau khi phát hiện ra mộ Thánh Giacôbê. Ðến cuối thế kỷ thứ 9, dưới thời Vua Alfonso III và Giám mục Sisnand, nhiều công trình được xây dựng ở Santiago trong đó có một ngôi thánh đường mới được long trọng thánh hiến vào năm 899. Nhà cầm quyền Hồi giáo lúc đó cai trị cả miền nam Tây Ban Nha không hài lòng về việc Santiago de Compostela trở thành một trung tâm đức tin và văn hoá Kitô giáo. Thế là vào ngày 11/8/997, Phó vương Hồi giáo Alí-Manzur của thành phố Cordoba đến phá hủy hoàn toàn thị trấn và đền thờ này, chỉ chừa lại mộ Thánh Giacôbê mà thôi.

Nhưng sau đó thị trấn Santiago được xây dựng lại lớn hơn và mở rộng ra đến trên 30 hecta. Năm 1075, dười thời Vua Alphonso VI, Ðức Cha Diego Pelaez bắt đầu xây dựng một nhà thờ chánh toà mới theo kiểu kiến trúc Romanesque. Ðây là một lối kiến trúc đặc trưng bởi các vòm bằng đá đồ sộ và nhà thờ được xây theo theo hình thánh giá Latinh, với cửa vào thường có dạng vòng cung chung quanh có trang trí những tượng khắc. Ðền thờ hay Nhà thờ Chánh toà Santiago được hoàn tất vào năm 1128 nhưng việc tô điểm vẫn tiếp tục trong những thế kỷ sau đó.

Các cổng vào Ðền thờ Santiago

Tiền diện hay cổng chính của Ðền thờ có kiểu kiến trúc Baroque được làm vào năm 1738 do kiến trúc sư Fernando de Casasy Novoa với cửa ra vào đôi, được trang trí bằng cột đá chạm trổ những tượng.

Trang trí nổi bật ở tiền diện là tượng Thánh Giacôbê Tông đồ trong y phục người hành hương đặt ở trên cao, hai bên là tượng hai môn đệ yêu quí của ngài là Theodore và Athanasius. Vượt hẳn lên trên ở hai bên tiền diện Nhà thờ là hai tháp cao 76 m gọi là Tháp Carraca (Torre de la Carraca - carraca là tên một loại đồ gỗ dùng trong dịp Lễ Phục sinh) và Tháp Chuông (Torre de las Campanas).

Tiền diện Ðền Thánh Giacôbê còn gọi là Cổng El Obradoiro nhìn ra một quảng trường rộng lớn nhất của thành phố có cùng tên là Plaza del El Obradoiro ("Công trường Kim Phẩm") được bao quanh bởi 4 quần thể xây cất là Ðền thờ cũng là Nhà thờ Chánh toà Santiago de Compostela, Palaxio de Raxoi, Hostal de las Reyes Católicos và Colegio de San Jerónimo.

Băng qua quảng trường, đối diện với Cổng El Obradoiro của Ðền thờ (tức phía tây Quảng trường) là Dinh Rajo (Palacio de Raxoi) được xây vào hậu bán thế kỷ 18 trước đây được dùng làm nơi ở của các linh mục giải tội nhưng nay được biến thành trụ sở của Hội đồng Thành phố Compostela.

Bên tay phải của Cổng El Obradoiro của Ðền thờ (tức phía bắc Quảng trường) là Y Viện Quân Vương Công Giáo (Hostal de las Reyes Católicos) được xây năm 1501 trong kiểu kiến trúc Gothic với tiền diện có tạc tượng 12 tông đồ, Ðức Mẹ Maria, Chúa Giêsu, Ađam và Evà cùng nhiều hình tượng khác, trông rất sống động. Trước đây nơi này được dùng làm nơi để cho khách hành hương đến trú và được chăm sóc thuốc men. Nay dinh thự này được dùng làm khách sạn 5 sao có tên là "Parador" với giá tiền phòng lên đến 300 Mỹ kim một ngày.

Bên tay trái của Cổng El Obradoiro của Ðền thờ (tức phía nam Quảng trường) là Ðại học Thánh Giêrônimô (Colegio de San Jerónimo) dùng làm văn phòng phó Chưởng ấn và một số văn phòng của đại học được xây vào giữa thế kỷ 17

Người hướng dẫn đưa đoàn hành hương đi vòng quanh bên ngoài Ðền thờ để giới thiệu các cổng khác nhau nhưng điều khiến tôi ngạc nhiên là phải đi lên những bậc thang cấp khá cao. Thì ra trung tâm Santiago được xây trên một đồi nhỏ và do đó nhiều đường phố đươc xây theo những đường dốc, còn sân công trường (plaza) hay nội điện nhà thờ được phẳng phiu là do một số nơi dốc được san bằng.

Trong số các mặt còn lại, đáng chú ý là mặt phía đông của Ðền thờ gọi là mặt Quintana được xây theo kiến trúc Baroque vào hậu bán thế kỷ 17 với hai cửa dẫn vào bên trong Ðền thờ, một cửa nhỏ gọi là Puerta Real ("Cửa hoàng gia" vì có huy hiệu hoàng gia Tây Ban Nha khắc trên vòm cửa) và một cửa lớn gọi là Puerta Santa ("Cửa Thánh") vì đây là lối vào Ðền thờ chỉ được mở ra vào Năm Thánh và những người hành hương thường phải qua cửa này. Thông thường, cửa này được mở ra trong một nghi thức linh đình vào ngày 31/12 năm trước Năm Thánh và đóng lại cũng với một nghi thức rầm rộ vào ngày cuối cùng của Năm Thánh.

Khi đi vào Puerta Santa, tôi thấy có gắn trên cửa những điều căn dặn bằng tiếng Tây Ban Nha và cả tiếng Anh và Pháp về những điều kiện để lãnh ơn toàn xá theo luật Giáo hội như cầu nguyện hay dự lễ, đi xưng tội và chịu rước lễ trong vòng 15 ngày trước và sau khi viếng Ðền thờ.

Bên trong Thánh Ðường

Khi bước vào bên trong Ðền thờ, điều đập vào mắt đầu tiên của tôi là bàn thờ chính đặt trên cung thánh. Bàn thờ này được viền bằng những dải bằng bạc có chạm trổ được làm từ cuối thế kỷ 17 và đầu thế kỷ 18. Phía trên bàn thờ có tượng Thánh Giacôbê bằng đá thật to lớn theo kiểu Gothic làm từ thế kỷ 13. Tượng Thánh Giacôbê được tạc ở tư thế ngồi trong y phục khách hành hương với một áo choàng trên người, tay trái có cầm một cây gậy trên đó có treo một bầu nước. Dầu làm bằng đá, tượng được tô điểm nhiều màu sắc, nổi bật với màu vàng tưởng như là tượng gỗ sơn son thếp vàng như thường thấy ở Việt Nam.

Trên cao chót vót tượng Thánh Giacôbê ngồi đặt ở bàn thờ chính là một tượng Thánh Giacôbê khác làm bằng gỗ sơn nhiều màu trong tư thế đứng và cũng trong y phục người hành hương, hai bên tượng thánh nhân là hai hình nhà vua quỳ cầu nguyện.

Theo một truyền thống từ nhiều thế kỷ nay và là một trong những cao điểm của việc hành hương tại đây, như bao người hành hương khác, chúng tôi xếp hàng một đi vào một cầu thang hẹp bắc lên đàng sau tượng Thánh Giacôbê ở tư thế ngồi ở bàn thờ chính để đặt tay và hôn kính tượng.

Bình xông hương Botafumeiro

Một điểm tôi cũng lưu ý, đó là có những sợi dây thừng chảo to được cột vào cột đá Ðền thờ. Lúc đầu tôi cũng ngạc nhiên vì cứ tưởng rằng đấy là dây kéo chuông, nhưng suy nghĩ lại thấy có phần phi lý vì nhìn lên trần chẳng thấy cái chuông nào cả. Sau đó, khi được hướng dẫn, tôi mới biết rằng đấy là dây kéo bình hương. Ðây không phải là một bình hương thường nhưng là loại đặc biệt có tên gọi là botafumeiro cao 1.5m và cân nặng 53 kg. Việc xông hương với bình hương khổng lồ này là nét độc đáo của Ðền Santiago. Vào ngày lễ Thánh Giacôbê (25/7) và những ngày lễ lớn, bình hương này được đem ra đặt ở giữa gian cung thánh sau đó hương được đốt lên, rồi 8 người đàn ông lực lưỡng trong bộ đồng phục màu nâu kéo bình hương này đưa qua đưa lại hai cánh hông của Ðền thờ.

Tôi không tận mắt thấy nghi thức xông hương đặc biệt của Nhà thờ Santiago, nhưng vào cuối ngày khi về lại phòng khách sạn, tình cờ mở đài truyền hình địa phương, tôi thấy cảnh bình hương được đong đưa qua lại ở hai gian ngang Nhà thờ trong lúc giáo dân ngồi bên dưới, tôi lấy làm khâm phục, nhất là đối về lòng can đảm của họ. Lúc đầu chỉ cần 1 phút rưỡi để đưa bình hương khổng lồ đạt đến tốc độ di chuyển là 68 km/giờ (42 dặm/giờ) và chỉ cách trần 1 m mà thôi. Về nguyên tắc mà nói, bình hương khổng lồ botafumeiro này không thể nào đụng tới trần bởi vì những người kéo dây thiện nghệ sẽ buông dây khi bình hương đi lên đến điểm cao nhất và kéo dây lúc bình hương hạ xuống điểm thấp nhất.

Ðược biết kể từ khi nghi thức xông hương này được bắt đầu vào thế kỷ 13, bình hương đã bị bể mấy lần nhưng chưa có từng có ai bị thương tích trầm trọng. Bình hương mạ bạc hiện Ðền thờ đang sử dụng thay thế cho một bình hương khác bằng bạc ròng đã bị quân Pháp lấy đi vào năm 1809.

Hầm mộ Thánh Giacôbê

Ở dưới gian Cung Thánh của Ðền thờ là một hầm mộ nhỏ nơi khách hành hương có thể đi lần theo mấy bậc thang để xuống tôn kính di hài của Thánh Giacôbê và hai môn đệ của ngài được đặt trong một hộp bạc được các thợ kim hoàn địa phương làm ra vào năm 1886. Hộp di hài được đặt trên một bàn thờ xây sát tường. Trừ trường hợp đặc biệt, khách hành hương không thể chạm đến hộp di hài nhưng chỉ có thể nhìn thấy qua các chấn song sắt.

Cổng Vinh Quang ("Pórtico de la Gloria")

Khi vào Ðền thờ theo tiền diện chính tức Cổng El Obradoiro, khách hành hương sẽ đi đến Cổng Vinh Quang là lối vào bên trong Ðền thờ. Cổng đá này được xem là một kỳ công về mặt kiến trúc theo kiểu Romanesque. Ðược kiến trúc sư bậc thầy là Mateo xây cất trong khoảng thời gian từ 1166 đến 1188, cổng này gồm 3 vòm: một vòm trung tâm dẫn vào lòng chính Ðền thờ và hai vòm hai bên dẫn vào hai hành lang Ðền thờ.

Vòm trung tâm được nổi bật với tượng Chúa Giêsu trên cao bao quanh bởi bốn tượng tạc của bốn thánh sử cùng với những biểu tượng của bốn vị: Ðại bàng (Thánh Gioan), Bàn viết (Thánh Matthêu), Con bò (Thánh Luca) và Sư tử (Thánh Mátcô). Ðồng thời chung quanh các tượng trên có những tượng tạc nhỏ hơn mô tả 8 thiên thần cầm các hình cụ Thương khó, và 24 tượng trưởng lão sử dụng nhạc cụ như được ghi trong Sách Khải Huyền của Thánh Gioan.

Hai vòm hai bên đều có tạc tượng đá, nổi bật nhất là vòm bên tay phải có các tượng đầu của Thiên Chúa Cha và Chúa Con, cùng với hai nhóm tượng nhỏ khác tiêu biểu cho Thiên đàng với các thiên thần âu yếm ôm những người lành thánh trong áo choàng, và Hoả ngục với các quỷ dữ hành hạ những người bị án phạt đời đời.

Một điều lý thú cần ghi nhận ở đây là ngay dưới tượng Chúa Giêsu ở vòm chính giữa là một cột đá có hình tượng Thánh Giacôbê Tông đồ ở trên. Rồi dưới tượng Thánh Giacôbê, ở phía đối diện với Ðền thờ là tượng tạc nhỏ hơn của một nhân vật quỳ cầu nguyện. Ðó là tượng của chính nhà kiến trúc làm Cổng Vinh Quang là Mateo. Tương truyền rằng nhà nghệ nhân bậc thầy này lúc đầu tạc hình tượng của mình trong số những tượng các nhân vật trong Kinh Thánh. Nhưng bị Ðức Tổng Giám mục thời bấy giờ quở trách, ông bèn thay thế với tượng tạc như hiện nay trông có vẻ khiêm nhường hơn. Tượng này của Mateo thường được gọi là Santo dos Croques (theo tiếng địa phương vùng Galixia này có nghĩa là "Thánh Cụng Ðầu"). Từ ngữ này phát xuất từ một truyền thống vẫn còn lưu lại cho đến ngày nay, đó là người dân ở Santiago thường đem con cái đến đây để gõ đầu vào đá có tạc hình Mateo với hy vọng rằng nhờ chạm đến đầu tượng đá nhà kiến trúc tài ba, chúng sẽ được thông minh cũng như sự khiêm nhường của vị thầy này. Ngày nay, khách hành hương mỗi khi đến đây vẫn có tục lệ đặt 5 ngón tay vào 5 lỗ dấu tay trên cột đá, trong khi cụng đầu mình vào đầu tượng đá tạc hình Mateo.

Gặp gỡ những người hành hương

Sau cuộc hướng dẫn của hướng dẫn viên người Tây Ban Nha kéo dài hơn 1 tiếng đồng hồ, đoàn hành hương được Ban tổ chức để cho khoảng 2 tiếng để tham quan và mua sắm tự do trước khi ra lại bãi đậu xe về khách sạn, tôi bèn đi vòng vòng để quan sát và mua một ít đồ lưu niệm.

Lúc này trời đã quang đãng hơn, nắng đã lên cao và tôi mới có dịp để ý kỹ hơn những đoàn người hành hương đến đây. Tôi gặp thấy một đoàn rất đông những người từ các giáo xứ trong vùng địa phương Galaxia đến hành hương, tay cầm gậy, đầu đội mũ trắng và đeo khăn đỏ đến đây hành hương để lãnh ơn toàn xá. Họ sẽ tham dự một Thánh lễ ngoài trời dự trù với hàng chục ngàn người do một Ðức Hồng y Tây Ban Nha chủ tế.

Theo thông báo của Ban Tổ chức Năm Thánh Giacôbê 2004, ngoài việc tiếp đón các khách hành hương cá nhân hay thuộc các giáo xứ, đoàn thể đến từ khắp nơi, Ðền thờ cũng là nơi dành cho hai sinh hoạt cao điểm. Cao điểm thứ nhất là vào giữa tháng Tư năm 2004 với cuộc hành hương của những đại diện của tất cả các Hội đồng Giám mục toàn Châu Âu trong vòng 4 ngày. Cao điểm thứ hai là cuộc hành hương của các bạn trẻ trên thế giới từ ngày 5-8/8 với dự trù 50,000 người sẽ tề tựu về đây.

Về những người hành hương đến đây, có người đi bằng xe đạp, đằng sau xe chất các balô hành trang thật lớn, thường họ đi thành nhóm vài ba người hay có khi cả đoàn vài chục người. Ngoài ra, tôi cũng ghi nhận hàng trăm người hành hương trẻ và cỡ trung niên khác đến đây bằng cách đi bộ, trên lưng cũng vác những balô nặng trĩu, chân mang giày ống dính đầy bùn đất, tay cầm gậy gỗ có gắn vỏ sò. Chắc hẳn họ đã đi bộ một chặng đường dài, nếu từ biên giới Pháp qua đây cũng đã 1 tháng trời và nếu đi từ những vùng xa xôi khác của nước Pháp hay nước Ðức có khi kéo dài đến 2 tháng. Một số nhóm hành hương không những cầm gậy mà còn mặc áo choàng nâu và đội mũ mềm giống như trang phục được thấy nơi một số tượng ảnh Thánh Giacôbê. Họ cầm những cờ hiệu có hình thánh giá đỏ dạng thanh gươm tiêu biểu của Thánh Giacôbê, và vừa đi vừa hát những bài thánh ca thật vui vẻ.

Ði đến một công trường nhỏ khác có tên Plaza de las Platerías ("Công trường thợ bạc") giáp với cổng phía Nam hay còn gọi là cổng Platerías của Ðền thờ, tôi thấy có một nhóm trẻ mặc y phục cổ truyền của địa phương vừa hát vừa nhảy múa theo điệu nhạc trong khi những người dự khán đứng hay ngồi trên các bậc thang cấp của Ðền thờ vừa theo dõi, vừa vỗ tay tán thưởng nhiệt liệt. Ðây cũng là một trong những nét đặc trưng của Năm Thánh Giacôbê 2004 bởi vì Năm Thánh không chỉ có chiều kích thiêng liêng dành cho tín hữu Công Giáo nhưng là một năm hội hè nhằm giới thiệu những nét đẹp văn hoá và truyền thống địa phương cho người hành hương lẫn du khách đến ghé thăm.

Tôi cũng có chút thời giờ đi thăm một số cửa tiệm bán kỷ vật. Vì là Năm Thánh nên các tiệm có khá đông người đến mua. Hầu như tiệm nào cũng đều có bán những kỷ vật đặc trưng của Ðền Santiago, đó là gậy gỗ hành hương nhiều cỡ khác nhau và có gắn vỏ sò, đôi khi còn gắn thêm bầu nước giả; mũ mềm màu nâu có gắn vỏ sò; chuỗi hạt với thánh giá có dạng thanh gươm; bình xông hương Botafumeiro nhỏ.

Tôi có đến một căn nhà gọi là Casa del Deán gần Ðền thờ. Trước đây, căn nhà này dùng để làm nơi lưu trú các giám mục đến viếng thăm và sau này là nơi ở của các linh mục chính xứ Nhà thờ Chính toà. Nhưng nay thì đây là Văn phòng Hành hương, nơi cấp Chứng nhận hành hương bằng tiếng Latinh cho những ai hành hương trên Lộ trình Thánh Giacôbê đến Santiago. Chứng nhận này chỉ được cấp cho những người đến đây bằng cách đi bộ, đi xe đạp hay cỡi ngựa với tối thiểu là 60 dặm cuối cùng của cuộc hành trình. Ða số khách hành hương theo tiêu chuẩn tối thiểu này. Những người đặc trách Văn phòng Hành hương cũng cho tôi hay là cách 3 ngày trước đó (3/6) một người con gái sinh đôi của Tổng Thống Hoa Kỳ George W. Bush là cô Jenna Bush (theo Tin lành Methodist) cũng vừa nhận được giấy chứng nhận hành hương vì cùng với bạn bè, cô đã đi bộ được 112 dặm. Vì không tò mò nên tôi quên hỏi liệu những nhân viên mật vụ đi theo bảo vệ cô ta có được cấp giấy chứng nhận không! Mặc dầu muốn có một giấy chứng nhận làm kỷ niệm nhưng tôi không thể có được vì muốn được thế, khách hành hương phải đưa ra giấy chứng thực có đóng dấu của các trạm hành hương dọc đường cho biết người hành hương đã đi bộ, xe đạp hay xe ngựa, nhưng tôi lại đi hành hương bằng xe hơi!

Dẫu sao đi nữa, cuộc hành hương Santiago de Compostela cho tôi lần đầu tiên có cơ hội kính viếng một trong những Ðền thờ cổ kính nhất Âu châu, nhất là trong dịp Năm Thánh Giacôbê 2004, để khám phá và cảm nghiệm truyền thống đức tin vàvăn hoá của người tín hữu nước này.

Kết luận

Nước Tây Ban Nha cùng nhiều nước Âu châu khác vốn có truyền thống Kitô giáo đã biến đổi nhiều so với trước đây vì xã hội ngày càng tục hóa trầm trọng được biểu hiện qua việc con số tín hữu đi lễ rất ít, việc hợp thức hoá phá thai, trợ tử, hôn nhân đồng tính luyến ái, và tạo sinh vô tính gia tăng. Ðây là nỗi ưu tư chung của cả Giáo Hội không muốn nhìn thấy thành quả của chứng từ đức tin anh dũng của các vị tiền nhân trong 2000 năm qua nay bị xói mòn bởi những đợt sóng dữ của nền văn hoá sự chết trong thế giới hiện đại. Vì thế, Ðền Thánh Giacôbê ở Santiago de Compostela cùng nhiều đền thờ Kitô giáo khác ở Âu Châu có thể được xem như là những ngọn hải đăng nhắc nhở những người dân Âu châu vẫn còn chìm đắm trong đại dương tăm tối của chủ nghĩa nhân bản vô thần, chủ nghĩa tiêu thụ và chủ nghĩa khoái lạc hãy mau quay đầu trở lại với bến bờ của tự do và hạnh phúc thật sự được Thiên Chúa ban tặng nhờ những gương hy sinh anh dũng của các thánh tiền nhân, trong đó có Thánh Giacôbê Tông đồ.


Home | Nguyet San | Bao Moi | Bao Cu | Mua Bao
E-mail : ducme@cuuthe.com